ԵՐԵՎԱՆ, 10 ՄԱՐՏԻ, ՆՈՅԵԱՆ ՏԱՊԱՆ: ՀՀ Մարդու իրաւունքների պաշտպան Արմէն Յարութիւնեյանը մարտի 10-ին հանրութեանը ներկայացրեց երկրում մարդու իրաւունքների պաշտպանութեան վերաբերեալ 2008թ.-ի տարեկան զեկոյցը: Ա.Յարութիւնեյանը գտնում է, որ Հայաստանում մարդու իրաւունքների պաշտպանութեան մակարդակի վրայ ազդում է քաղաքական համակարգի աւտորիտարիզմը: Ընդ որում, դա վերաբերում է ինչպէս իշխանութեանը, այնպէս էլ` ընդդիմությունը ներկայացնող քաղաքական կուսակցութիւնների մեծամասնութեանը: Ժողովրդավարացմանն, ըստ նրա, աւելի պատրաստ է հայաստանեան հասարակութիւնը, քան քաղաքական համակարգը: «Հայաստանի հասարակութեան խնդիրը բոլշեւիզմի ժառանգութիւնից ազատուելն է, ինչի համար մեծ յամառութիւն եւ հաստատակամութիւն է անհրաժեշտ»,-նշեց Ա.Յարութիւնեյանը: Նա գտնում է, որ երկրի առջեւ երկու ճանապարհ կայ` կամ հակակշիռների եւ զսպումների համակարգի միջոցով կերտել քաղաքացիական հասարակութիւն ու բարելաւել մարդու իրաւունքների պաշտպանութիւնը, հասնել առաջընթացի, կամ էլ` «գերիշխանութեան» համակարգի պայմաններում ունենալ անտարբեր հասարակութիւն, մարդու իրաւունքների ձեւական բնոյթ, ինչը փակուղի է: Անտարբերութիւնն Ա.Յարութիւնեյանը համարում է Հայաստանի համար ամենամեծ վտանգը: Ըստ նրա, ժամանակն է, երկրում ձեւաւորուվի տարանջատ եւ միմեանց հետ համագործակցող, քաղաքական եւ տնտեսական էլիտա, ժամանակն է նաեւ հրաժարուել օլիգարխիկ համակարգից: Պաշտպանը նաեւ գտնում է, որ օլիգարխիկ կապիտալը պէտք է ընդունի իրաւունքի եւ օրէնքի գերակայութիւնը եւ հասարակութիւնից վերցրածի մի մասը հետ վերադարձնի` գալով թափանցիկ հարկային դաշտ: Դրա արդիւնքում կնուազի կոռուպցիան եւ հասարակութեան մեծ մասը կվերածուի արժանապատիվ ապրող միջին խաւի: «Հակառակ դէպքում հասարակութիւնը վաղ թէ ուշ կվերցնի իր հասանելիքը: Մենք առաջարկում ենք այն փոխզիջումը, որը կձեւավորի քաղաքակիրթ, ազատ տնտեսական յարաբերութիւններ եւ զերծ կպահի Հայաստանի Հանրապետութիւնը ցնցումներից»,-նշեց Մարդու իրաւունքների պաշտպանն` ընդգծելով, որ առանց ազատական տնտեսութեան, անիմաստ է խօսել մարդու իրաւունքների պաշտպանութեան մասին: «Ժամանակն է հրաժարուել «հնարաւորութիւնների» մշակոյթից ի օգուտ «իրաւունքի» մշակոյթի»,-շեշտեց նա: Պաշտպանի խօսքերով, երկրի բնականոն զարգացման պարտադիր նախապայման է վերջին 18 տարիների ընթացքում Հայաստանում ձեւաւորուած վարչաքաղաքական ռեպրեսիւ մոդելից դէպի ժողովրդավարական կառավարում անցումը: Ըստ Ա.Յարութիւնեանի, խորհրդային ժամանակաշրջանից ժառանգութիւն մնացած ռեպրեսիւ համակարգի ներկայիս հիմնասյուներն են յատկապէս Դատախազութիւնը եւ Յատուկ քննչական ծառայութիւնը (ՀՔԾ): Ըստ Պաշտպանի, դրա ապացոյցն է ՀՔԾ-ի աշխատանքի ոճը, որի պատճառով Պաշտպանի գրասենեակը ստանում է բազմաթիւ բողոքներ այն մասին, որ մարդկանց ստիպում են ինքնախոստովանական կամ երրորդ անձանց դէմ ցուցմունքներ տալ: «Այդ մարմինները մնացին պրոֆեսիոնալ` անհատին պետութեանը ստորադասելու դէպքում, եւ ոչ պրոֆեսիոնալ` իրաւունքի գերակայութեան ապահովման խնդրում: Այդ ոչ պրոֆեսիոնալիզմը ծանր բեռ է բոլորիս համար եւ, առաջին հերթին, իշխանութեան համակարգի համար, որը, կարելի է ասել, դարձել է այդ ոչ պրոֆեսիոնալիզմի պատանդը»,- ընդգծեց Ա.Յարութիւնեյանը: Ըստ Պաշտպանի վերլուծութեան, ռեպրեսիւ համակարգի գոյութեան հետեւանքով վախի մթնոլորտը հասարակությունում չի նուազում, եւ դրանից ձերբազառվելը հասարակութեան ամենալուրջ խնդիրներից է: Նշուեց, որ համակարգային խնդիրներ ունի դատական համակարգը, եւ դատական մարմինների նկատմամբ հասարակութեան վստահութիւնը անթոյլատրելի ցածր է: Ըստ Պաշտպանի, ժողովրդավարութեան համակարգը` ներառեալ անկախ դատական համակարգը, կարող է կատարելագործուել միայն ժողովրդավարութիւն հաստատելու յստակ ցանկութիւն ունենալու դէպքում: Ա.Յարութիւնեյանը մտահոգիչ է համարում Երեւանում արտակարգ դրութսեան ժամանակ` 2008թ.-ի մարտի 1-ից մինչեւ մարտի 20-ը, վարչական ապարատի գործունէութեան միակողմանիությունը, որի հետեւանքով 20 օր շարունակ հնչում էր միայն իշխանութեան տեսակետը: «Կրքերը բորբօքելու եւ հասարակութիւնը պառակտելու «աւելի արդիւնաւէտ ճանապարհ» գոյութիւն չուներ: Բոլոր պայմաններում եւ, յատկապէս, ողբերգական իրադարձութիւններից յետոյ, մարդկանց կարելի է հանգստացնել եւ որոշ չափով համախմբել միայն բազմակողմանի լրատւութեան միջոցով, այլ ոչ թէ` միակողմանի քարօզչութեամբ «ուղեղները լվանալով»,- յայտարարեց ՀՀ Մարդու իրաւունքների պաշտպան Արմէն Յարութիւնեյանը:

---