Իսրայէլ-Լիբանան համաձայնութեան մասին։ Շահան Գանտահարեան
29-06-2026 13:27 Մեկնաբանութիւն
Իսրայել-Լիբանան համաձայնութեան մասին «Նոյեան Տապան»-ը զրուցած է քաղաքական վերլուծաբան Շահան Գանտահարյանի հետ։
– Վաշինգտոնեան համաձայնութեան 14 կէտերը ինչո՞ւ են, ըստ ձեզ, իրավագիտական ուսումնասիրութեան կարիք ունին։
– Որովհետեւ անհրաժեշտ է բացայայտել այն իրավական բացերը, որոնք կրնան Իսրայելին հնարաւորութիւն տալ չհանելու իր զորքերը Լիբանանի ինքնիշխան տարածքներից։ Համաձայնագրի ձեւակերպումները մի շարք դեպքերում այնքան հստակ չեն, որ տարբեր մեկնաբանութիւնների տեղ են տալիս։
– Ո՞րն է ամենախնդրահարոյց դրոյթը։
– Առաւել ուշագրաւը 2-րդ կէտն է։ Այն հստակ կը ասի, որ Լիբանանի զինուած ուժերը պէտք է ամբողջ երկրում տարածեն պետութեան արդյունավետ իշխանութիւնը միայն այն բանից ետոյ, երբ ոչ պետական զինուած խմբաւորումները զինաթափուին, եւ իրենց ենթակառուցուածքները ապամոնտաժուին։ Այսինքն՝ խօսքը վերաբերում է նախ եւ առաջ Հեզբոլլահի ամբողջական զինաթափմանը։
– Այսինքն՝ լիբանանեան բանակը չի՞ կրնար փուլային կարգով փոխարինել Դիմադրութեան։
– Ճիշտ այդպէս։ Կէտի տրամաբանութիւնը չի ենթադրում, որ բանակը աստիճանաբար կ'ընդունի Դիմադրութեան դիրքերը։ Ընդհակառակը, նրա տեղակայումը պայմանաւորուած է ոչ պետական զինուած ուժերի ամբողջական զինաթափմամբ եւ իրենց ռազմական ենթակառուցուածքների ապամոնտաժմամբ։
– Իսկ ի՞նչ է նախատեսուած իսրայելական զորքերի համար։
– Այստեղ է հիմնական խնդիրը։ Համաձայնագիրը նշում է, որ իսրայելական ուժերը պէտք է աստիճանաբար վերատեղակայուին Լիբանանի տարածքից դուրս։ Սակայն չի նշուիր, որ այդ գործընթացը պէտք է ընթանայ Դիմադրութեան զինաթափմանը զուգահեռ։ Փաստորեն, մէկ կողմի պարտաւորութիւնը բացարձակ է, իսկ մյուսինը՝ ժամանակային հստակ սահմաններ չունի։
– Դուք նաեւ անդրադառնում եք «վերատեղակայում» եզրին։ Ինչո՞ւ է դա կարեւոր։
– Որովհետեւ այստեղ չի օգտագործուիր «դուրսբերում» (withdrawal) բառը, այլ «վերատեղակայում» (redeployment)։ Իրավական առումով դրանք տարբեր հասկացութիւններ են։ «Դուրսբերումը» նշանակում է օկուպացված տարածքից զորքերի հեռացում, մինչդեռ «վերատեղակայումը» կրնայ պարզապես նշանակել զորքերի տեղափոխում նոյն հակամարտութեան գոտու մէկ հատուածից մյուսը։
– Այսինքն՝ դա կրնայ հնարաւորութիւն տալ Իսրայելին պահպանելու իր ներկայութիւնը։
– Այո՛։ Եթէ սահմանազատումը վերջնականապէս իրականացուած չէ, ապա «Լիբանանի տարածքից դուրս» ձեւակերպումը կրնայ տարբեր կերպ մեկնաբանուիլ։ Տեսականօրէն հնարաւոր է, որ զորքերը պարզապես փոխեն իրենց դիրքերը՝ անորոշ ժամանակով հետաձգելով լիարժեք հեռացումը։
– Ի՞նչ տեղեկութիւններ կան գաղտնի հավելուածի մասին։
– Իսրայելական աղբիւրները խօսում են չհրապարակուած հավելեալ դրոյթի մասին, որը վերաբերում է անվտանգութեան մեխանիզմներին։ Ըստ այդ տեղեկութիւնների՝ ստեղծուելու է լիբանանա-ամերիկա-իսրայելական եռակողմ համակարգ, որը պէտք է վերահսկի զինաթափման եւ տեղակայման գործընթացները։
– Այդ մեխանիզմը կարո՞ղ է ազդեցութիւն ունենալ իսրայելական զորքերի ներկայութեան վրայ։
– Ըստ հրապարակուած տեղեկութիւնների՝ այո։ Եթէ Իսրայելը եւ Միացեալ Նահանգները համարեն, որ լիբանանեան բանակը չի կրնար կատարել իր առաքելութիւնը, ապա իսրայելական ուժերը կրնան վերադառնալ իրենց նախկին դիրքերը։ Այսինքն՝ հենց այդ երկու կողմերն են գնահատելու, թէ արդեօք ստեղծուած են անհրաժեշտ պայմանները։
– Ձեր կարծիքով՝ ի՞նչ պէտք է ամրագրի խաղաղութեան տանող ցանկացած նախնական համաձայնութիւն։
– Նախ եւ առաջ պէտք է հստակ ամրագրվին երեք հիմնարար սկզբունքներ՝ հրադադարի երաշխաւորուած հաստատումը, օկուպացնող ուժերի անհապաղ դուրսբերումը Լիբանանի ինքնիշխան տարածքներից եւ երկրի տարածքային ամբողջականութեան դէմ ցանկացած ոտնձգութեան բացարձակ բացառումը։ Առանց այս սկզբունքների ցանկացած համաձայնութիւն կմնայ խոցելի տարբեր մեկնաբանութիւնների եւ քաղաքական շահարկումների համար։
* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:
ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԵՐԵՆ
