1in.am Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ըսած է, որ «երեք հարյուր հազար ադրբեջանցիներ Հայաստան վերադարձի թեման փակուած է հինգ հարյուր հազար հայերու Ադրբեջան վերադարձի թեմայի փակմամբ»։ «Հայելային» այս մոտեցումը ներկա փուլին կարելի է հիմնաւոր համարել, եթէ ընդունինք, որ կողմերը ամենաբարձր մակարդակով այդ մասին ոչ հրապարակային համաձայնութիւն ունին։ Նիկոլ Փաշինյանի յայտարարութենէն բավական ժամանակ անցած է, բայց պաշտոնական Բաքուն դեռեւս ոչ մի արձագանգ չի հնչեցուցած։ Այդուհանդերձ, հունիսի 17-18-ին Նախիջեւանի ԻՀ տարածքին կազմակերպուած է «միջազգային» խորհրդաժողով։ Ըստ տեղեկութիւններու, մի քննարկում ալ պէտք է անցկացուի ԱՄՆ Կոնգրեսին մէջ։
Ի՞նչ նպատակ են հետապնդում Ադրբեջանի իշխանութիւններու կողմէ անցկացուող այդ միջոցառումները։ Ցանկութեան պարագային կարելի է ըսել, որ Բաքուն «հակադարձում է ղարաբաղեան շարժումը շարունակելու փորձերուն» կամ Եւրախորհրդարանի բանաձեւին։
Բայց այդ պարագային Ադրբեջանը ինչու՞ սահմանադրական փոփոխութիւններ չի նախաձեռներ։ Չէ՞ որ 1995թ․ ընդունած սահմանադրութեան նախաբանի իմաստով ոչ միայն Լեռնային Ղարաբաղ գոյութիւն չունի, այլեւ Հայաստանի ամբողջ տարածքը «պատմական ադրբեջանական հող» է։ Անցեալ տարի Վաշինգտոնում նախաստորագրուած պայմանագիրը, իհարկե, այդ հարցը «լուծում» է, բայց ո՞րն է երաշխիքը, որ Ադրբեջանի Միլլի մէջլիսը այն անփոփոխ, առանց վերապահումներու վաւերացնելու է։ Չէ՞ որ ցանկացած երկրի համար միջազգային պայմանագիրը սահմանադրութեան նկատմամբ իրավական ստորադաս ուժ ունի։
Ադրբեջանցի մի քանի փորձագետներ հայկական կողմի «կասկածները փարատել» են նրանով, որ «1918-20 տարիներուն գոյութիւն ունեցած Դեմոկրատական հանրապետութեան իրավահաջորդութեան ընդունումը խորհրդանշական է, իրավա-քաղաքական նշանակութիւն չունի»։ Հայ-ադրբեջանական նախաստորագրված պայմանագրի իմաստով Ադրբեջանը ստանձնած է Ադր․ ԽՍՀ-ի իրավահաջորդութիւնը։
Անցած շաբաթվա ընթացքին ադրբեջանական մի քանի լրատվամիջոցներ Հայաստանին մեղադրել են «երկդիմի կեցուածք դրսեւորելու» մէջ։ Բաքվում ակնյայտօրէն փորձում են եվրոպական եւ ամերիկեան հաթակներուն արցախցիներու վերադարձի իրավունքի շուրջ նախաձեռնութիւնները բարդել պաշտոնական Երեւանի պատասխանատվութեան։ Սա արդէն «հակադարձում» չէ, այլ՝ միտումնաւոր նենգափոխութիւն, որի նպատակը, թերեւս, Հայաստանում ներքաղաքական իրավիճակի ապակայունացումը եւ Սփիւռքի ավանդական ինստիտուտներու հետ դիմակայութեան սադրումն է։
Բայց դա «միջանկյալ նպատակ» է։ Ադրբեջանը խորքային ծրագրաւորմամբ ինչի՞ է ձգտում, արդէն Հայաստանի իշխանութիւնները պէտք է գնահատեն եւ «կառավարելիութեան ռեժիմ» մշակեն։
* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:
ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԵՐԵՆ
