Լիբանանէն շարունակուիր են իսրայելեան հարձակումները.«Նոյեան Տապան»-ը զրուցած է քաղաքական վերլուծաբան Շահան Գանտահարյանի հետ։
– Լիբանանի շուրջ իրավիճակը շարունակում է մնալ ծայրահեղ լարված։ Ի՞նչ պատկեր է այսօր ձևավորվում։
– Ամենաակնհայտ հակասությունն այն է, որ մի կողմից խոսվում է բանակցութիւններու շարունակման մասին, մյուս կողմից՝ ռազմական գործողութիւնները ոչ միայն չեն դադարում, այլեւ ընդլայնվում են։ Իսրայելի հարվածներու թիրախում հայտնվում են տարբեր կառույցներ՝ ներառյալ առողջապահական եւ պետական հաստատութիւններ։
Այսինքն՝ քաղաքական բանակցութիւններու հեռանկարն ու ռազմական ճնշումը զարգանում են զուգահեռաբար։ Եւ սա, թերեւս, իրավիճակի ամենաբնորոշ առանձնահատկությունն է։
– Կարո՞ղ ենք ասել, որ ռազմական գործողութիւնները նաեւ բանակցային ճնշման միջոց են։
– Այո՛, այդ տպաւորութիւնը ակնհայտորեն ստեղծվում է։ Երբ բանակցութիւններու մասին խոսակցութիւններուն զուգահեռ շարունակվում եւ նույնիսկ ուժեղանում են ռազմական գործողութիւնները, դժուար է անոնք միմյանցից ամբողջովին անջատ դիտարկել։
Ռազմական ճնշումը կարող է ծառայել որպէս քաղաքական պայմաններ թելադրելու միջոց։ Այս պարագայում բանակցութիւնները տեղի են ունենում ոչ թէ խաղաղ միջավայրում, այլ ուժային հարաբերակցութեան պայմաններում։
– Բանակցութիւններու հնարաւոր տեղափոխումը Հռոմէն Փարիզ ի՞նչ քաղաքական նշանակութիւն ունի։
– Առաջին հայացքից կարող է թվալ, թէ խոսքը պարզապես բանակցութիւններու վայրի փոփոխութեան մասին է։ Սակայն միջազգային քաղաքականութեան մէջ նման փոփոխութիւնները հաճախ ունենում են նաեւ խորհրդանշական եւ քաղաքական նշանակութիւն։
Փարիզի ընտրութիւնը կարող է դիտուիլ որպէս Ֆրանսիային Լիբանանի հարցում որոշակի դեր վերապահելու փորձ։ Սակայն այստեղ կարեւոր է հասկանալ, որ բանակցութիւնները հյուրընկալելը դեռեւս չի նշանակում իրական քաղաքական միջնորդութիւն իրականացնել։
– Այսինքն՝ Ֆրանսիան կարո՞ղ է դառնալ գլխաւոր միջնորդ։
– Առայժմ նման եզրակացութիւն անելն առնվազն վաղաժամ է։ Լիբանանի հարցում հիմնական արտաքին դերակատարն շարունակում է մնալ Միացեալ Նահանգները։
Վաշինգտոնը դժուար թե պատրաստ լինի բանակցային գործընթացում իր կենտրոնական դիրքը զիջել որեւէ եվրոպական պետութեան, այդ թվում՝ Ֆրանսիային։ Ուստի Փարիզը կարող է դառնալ կարեւոր քաղաքական հարթակ, սակայն ոչ պարտադիր՝ որոշումներու հիմնական կենտրոնը։
– Իսկ ինչո՞ւ Եվրոպան չի կարողանում աւելի ազդեցիկ դեր ունենալ։
– Եվրոպայի խնդիրը միայն Լիբանանի հարցով չէ։ Ընդհանուր առմամբ, վերջին տարիներուն միջազգային ճգնաժամերու մէջ եվրոպական պետութիւններու քաղաքական ազդեցութիւնը հաճախ չի համապատասխանում անոնց տնտեսական եւ դիւանագիտական հնարաւորութիւններին։
Ֆրանսիան շարունակում է ունենալ առանձնահատուկ պատմական կապեր Լիբանանի հետ, սակայն այդ կապերը բավարար չեն, որպէսզի Փարիզը ինքնուրույն որոշիչ դեր ստանձնի տարածաշրջանային հակամարտութիւններու կարգաւորման գործընթացում։
– Իսրայելի վերաբերմունքը Ֆրանսիայի հնարաւոր ներգրավմանը կարո՞ղ է խնդիր ստեղծել։
– Անշուշտ։ Եթէ կողմերէն մէկը վերապահումներ ունի որեւէ միջնորդի կամ արտաքին դերակատարի նկատմամբ, այդ հանգամանքը սահմանափակում է վերջինիս քաղաքական հնարաւորութիւնները։
Իսրայելի դիրքորոշումը Ֆրանսիայի աւելի ակտիվ ներգրավման հարցում կարող է կարեւոր գործոն լինել։ Եւ այստեղ կրկին վճռորոշ է նաեւ Վաշինգտոնի դիրքորոշումը։
– Այս ամբողջ գործընթացում ի՞նչ դեր ունի Միացեալ Նահանգները։
– Միացեալ Նահանգները շարունակում է մնալ այն ուժը, առանց որի մասնակցութեան կամ համաձայնութեան դժուար է պատկերացնել լուրջ քաղաքական գործընթաց։
Հետեւաբար, եթէ բանակցութիւնները տեղափոխվում են Հռոմէն Փարիզ, պէտք չէ կարծել, թէ փոխվում է նաեւ իրական քաղաքական ղեկավարութիւնը։ Վայրի փոփոխութիւնը պարտադիր չէ, որ նշանակէ ուժերու հարաբերակցութեան փոփոխութիւն։
– Իսկ միջազգային հանրութիւնը համարժեքո՞րեն է արձագանքում Լիբանանում տեղի ունեցողին։
– Սա, թերեւս, ամենասուր հարցերէն մէկն է։ Միջազգային հանրութիւնը խոսում է բանակցութիւններու, հրադադարի եւ քաղաքական լուծումներու մասին, սակայն միաժամանակ ռազմական գործողութիւնները շարունակվում են։
Առաւել մտահոգիչն այն է, որ հարվածներու թիրախում հայտնվում են քաղաքացիական, առողջապահական եւ պետական կառոյցներ։ Եւ հարց է առաջանում՝ որքանո՞վ է միջազգային արձագանքը համարժեք այն իրականութեան, որ այսօր ապրում է Լիբանանը։
– Ի՞նչ վիճակում է այս ամենի պայմաններում Բեյրութը։
– Բեյրութը հայտնուած է չափազանց բարդ իրավիճակում։ Մի կողմից՝ պէտք է արձագանքի ռազմական ճնշմանը, մյուս կողմից՝ մասնակցի քաղաքական գործընթացներուն եւ փորձի կանխել իրավիճակի հետագա սրումը։
Սակայն ամենամեծ հակասությունն այն է, որ Լիբանանից ակնկալվում է բանակցել այն պայմաններում, երբ ռազմական գործողութիւնները շարունակվում են։
– Այսպիսով, որտե՞ղ է գլխաւոր խնդիրը՝ Հռոմո՞ւմ, Փարիզո՞ւմ, թէ՞ ընդհանրապէս բանակցութիւններու ձևաչափում։
– Խնդիրը բանակցութիւններու քաղաքը չէ։ Երեկ Հռոմն էր, այսօր կարող է լինել Փարիզը, վաղը՝ մէկ այլ մայրաքաղաք։
Իրական հարցն այն է, թէ հնարաւո՞ր է արդեօք հասնել քաղաքական լուծման, երբ բանակցութիւնները տեղի են ունենում շարունակվող ռազմական գործողութիւններու եւ ուժային ճնշման պայմաններում։
Քանի դեռ այդ հիմնարար հակասութիւնը չի վերացվել, բանակցութիւններու աշխարհագրութիւնը կարող է փոխուիլ, սակայն ճգնաժամի էութիւնը կմնա նոյնը՝ բանակցութիւններ՝ ռմբակոծութիւններու ներքո։
* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:
ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԵՐԵՆ
