Հայաստանը կը յայտնուի Պարսից ծոցի տնտեսական քարտէսին
21-09-2026 15:43 Քաղաքականութիւն
1in.am Հայաստանի Անկախութեան օրվա առիթով Օմանի Oman Observer-ը ծաւալուն հրապարակում է նվիրել Հայաստան-Օման յարաբերութիւններին։ Օմանի տեղեկութեան նախարարութեան համակարգում գործող թերթն այս անգամ Հայաստանը ներկայացնում է արդէն աւելի լայն տնտեսական դիտանկիւնից՝ առանձնացնելով առեւտուրը, զբոսաշրջութիւնը, լոգիստիկան եւ տարածաշրջանային հաղորդակցութիւնների մէջ Հայաստանի հնարաւոր դերը։
Օմանը 1992 թվականին առաջին արաբական պետութիւնը էր, որը դիւանագիտական յարաբերութիւններ հաստատեց Հայաստանի հետ։ 2026 թվականի մարտին Մասկատում արդէն պաշտօնապէս բացվեց Հայաստանի մշտական դեսպանութիւնը՝ երկու երկրների արտաքին գործերի նախարարների մասնակցութեամբ։ Երեւանը դեսպանութեան բացումը կապեց նաեւ տնտեսական համագործակցութեան ընդլայնման, առեւտրային կապերի աշխուժացման եւ գործնական յարաբերութիւնների նոր հնարաւորութիւնների հետ։
Այժմ յարաբերութիւնների տնտեսական ուղղութիւնները աւելի հստակ են երեւում։ Oman Observer-ը առանձնացնում է առեւտրի աճը, հայկական գյուղմթերքի մուտքը օմանական շուկա, փոխադարձ վիզային դիւրացումները եւ Երեւան–Մասկատ ուղիղ ավիահաղորդակցութեան ստեղծման հեռանկարը։ Հրապարակման մէջ նշւում են նաեւ վերականգնվող էներգետիկան, տեղեկատուական տեխնոլոգիաները ու լոգիստիկան՝ որպէս համագործակցութեան յաջորդ ուղղութիւններ։
Հրապարակման ամենակարեւոր շեշտը, սակայն, տրանսպորտային կապակցուածությունն է։Oman Observer-ը օգոստոսի 8-ի Վաշինգտոնեան գործընթացն ու TRIPP-ը դիտարկում է տարածաշրջանային հաղորդակցութիւնների ընդլայնման համատեքստում՝ ընդգծելով Պարսից ծոցի հետաքրքրութիւնը ձեւաւորուող նոր ենթակառուցուածքային ուղիների նկատմամբ։ Օմանը նաեւ առաջին երկրներից էր, որ ողջունեց Վաշինգտոնում ձեռք բերված պայմանաւորութիւնները։
Սա Հայաստանի շուրջ ձեւաւորուող նոր աշխարհատնտեսական միջավայրի կարեւոր դրվագներից է։ Տասնամեակներ շարունակ փակ սահմանները, ընդհատուած երկաթուղային կապերն ու ռուսական շուկայի գերակշիռ դերը կանխորոշել են Հայաստանի տնտեսական հնարաւորութիւնների շրջանակը։ Այժմ հաղորդակցութիւնների նոր ծրագրերը աստիճանաբար ընդլայնում են այդ շրջանակը։
Հայաստանը կարող է հայտնուել մի համակարգի կենտրոնում, որը միավորում է Պարսից ծոցը, Սեւ ծովը եւ Կասպից տարածաշրջանը։ Այդպիսի կապակցուածութիւնը երկրին տալիս է արդէն ոչ միայն տարանցիկ, այլեւ աւելի լայն տնտեսական ու ռազմավարական դեր։
Պարսից ծոց-Սեւ ծով երթուղու գաղափարը տարիների պատմութիւն ունի։ Հայաստանը եւ Իրանը երկար ժամանակ քննարկում են Իրանի հարաւային նավահանգիստներից բեռները Հայաստանի եւ Վրաստանի տարածքով Սեւ ծով հասցնելու հնարաւորութիւնը։ Այդ շղթայում Չաբահարն ու Բանդար Աբասը կարող են Հայաստանի միջոցով կապուել վրացական նավահանգիստներին, իսկ այնտեղից՝ եվրոպական շուկաներին։
Օմանը այս կառուցուող համակարգում առանձնահատուկ տեղ ունի։ Հորմուզի նեղուցի հարեւանութեամբ գտնուող Սալալայի, Սոհարի եւ Դուկմի նավահանգիստները երկիրը դարձրել են Ասիան, Աֆրիկան եւ Մերձաւոր Արեւելքը կապող խոշոր լոգիստիկ հանգույցներից մէկը։ Այդ պատճառով Հայաստան–Օման տրանսպորտային համագործակցութիւնը երկկողմ յարաբերութիւնների սահմաններից շատ աւելի լայն աշխարհատնտեսական նշանակութիւն կարող է ստանալ։
Օմանական նավահանգիստներից բեռները կարող են Իրանի միջոցով հասնել Հայաստան, ապա Վրաստան եւ Սեւ ծով։ TRIPP-ի գործարկումը այս շղթային կարող է միացնել նաեւ Կասպից ծովն ու Կենտրոնական Ասիան։ Այդ դեպքում Հայաստանը կհայտնուի երկու խոշոր հաղորդակցային ուղղութիւնների հատման կէտում՝ Պարսից ծոցից դեպի հիւսիս եւ Կասպից տարածաշրջանից դեպի արեւմուտք։
Այս պահին խօսքը դեռ ձեւաւորուող երթուղու մասին է։ Կան ենթակառուցուածքային բացեր, սահմանային ու մաքսային ընթացակարգերի հարցեր, ճանապարհների թողունակութեան սահմանափակումներ, վերականգնման կարիք ունեցող երկաթուղային հատուածներ եւ տարածաշրջանային քաղաքական ռիսկեր։ Օմանական հրապարակումն էլ նոր տրանսպորտային համաձայնագիր չի արձանագրում․ այն ցույց է տալիս համագործակցութեան ուղղութիւնը ու դրա հնարաւոր աշխարհատնտեսական արժէքը, սակայն քաղաքական աշխարհագրութիւնը հաճախ փոխւում է նախ լեզուի մէջ։ Պետութիւնները սկսում են միմեանց տեսնել այլ դերերով, որին հետեւում են ներդրումը, ենթակառուցուածքը եւ առեւտուրը։
Հայաստանի համար բացուող հնարաւորութիւնը տարածաշրջանային հոսքերի միջեւ անհրաժեշտ օղակ դառնալն է։ Պարսից ծոցը, Սեւ ծովը, Կասպից տարածաշրջանը եւ Թուրքիայի միջոցով եվրոպական շուկաները կարող են Հայաստանի շուրջ ձեւաւորել փոխկապակցուած հաղորդակցային միջավայր։
Օմանական հրապարակումն արժէքաւոր է հենց այս տեսանկիւնից․ այն Հայաստանը դիտարկում է արդէն աւելի լայն տարածաշրջանային շարժերի համատեքստում։
Եթե այդ հնարաւորութիւնները ամրապնդուեն ճանապարհներով, երկաթուղով, ավիահաղորդակցութեամբ եւ կայուն առեւտրային հոսքերով, Հայաստանի աշխարհագրական փակուածութիւնը աստիճանաբար կարող է վերածուել կապակցուածութեան առավելութեան։
* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:
ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԵՐԵՆ
