Երկու միլիոն նշանը անցնելով. Ինչպէս Հայաստանի զբօսաշրջութեան ոլորտը կրնայ վերածել համաճարակի յետոյ momentum-ը երկարաժամկետ կայունութեան

16-09-2026 18:46 Հայաստան Հարցազրոյցներ

Տառաչափ՝

Երկու միլիոն նշանը անցնելով. Ինչպէս Հայաստանի զբօսաշրջութեան ոլորտը կրնայ վերածել համաճարակի յետոյ momentum-ը երկարաժամկետ կայունութեան

Ամբերդ Քրոնիկներ ծրագրի վերջին հեռարձակման ժամանակ, որ հյուրընկալում էր Նոյան Թափան, ոլորտի փորձագետ Գայանե Թովմասեան առաջարկեց խորքային գնահատում Հայաստանի զարգացող զբոսաշրջային միջավայրի մասին։ Թովմասեան, տնտեսագիտության դոկտոր, ասիստենտ պրոֆեսոր եւ Ամբերդ հետազոտական կենտրոնի ավագ փորձագետ, ներկայացրեց ոլորտի կառուցվածքային փոփոխությունները, տարածաշրջանային անհավասարակշռությունները եւ երկարաժամկետ նպատակները կառավարության առաջիկա ռազմավարական ճանապարհային քարտեզի ներքո։

Հետպանդեմիկ ուղեգիծ եւ շուկայի կախվածություն

Հայաստանի զբոսաշրջային ոլորտը ակտիվ վերականգնում է ապրում համաշխարհային պանդեմիայի խափանումներից հետո։ Ստատիստիկական ցուցանիշները հաստատում են միջազգային այցելուների թվի շարունակական աճող միտումը։

«2025-ին մենք ընդունեցինք շուրջ 2.2 միլիոն զբոսաշրջիկներ», - նշեց Թովմասեան, ընդգծելով նախապատմական թվերի հակադրությունը։ «Եթե 2019-ին պանդեմիայի նախքան ունեինք 1.9 միլիոն զբոսաշրջիկ, 2022-2023 թվականներին կրկին ուժեղ աճ սկսվեց»։

Այս աճի ուղեգիծը մեծապես ազդել է Արևելյան Եվրոպայում տեղի ունեցող աշխարհաքաղաքական իրադարձություններով։ Ռուս զբոսաշրջիկների հոսքը ռուս-ուկրաինական հակամարտությունից հետո զգալիորեն բարձրացրել է ընդհանուր ժամանման թվերը։

• Ռուսաստանի Դաշնություն: ~920,000 այցելուներ (հիմնական աղբյուրի շուկա)

• Վրաստան: ~290,000 այցելուներ

• Իրան: ~180,000 այցելուներ

• Չինաստան: ~45,000 այցելուներ

• Ֆրանսիա եւ Գերմանիա: ~35,000 այցելուներ միասին

Չնայած Միացյալ Նահանգներից, Եվրոպական երկրներից եւ Արևելյան Ասիայից աճող հետաքրքրությանը, հիմնական տարածաշրջանային կենտրոններից դուրս ներհոսքերը մնում են համեստ։ Թովմասեան ընդգծեց, որ ոլորտի տնտեսական ազդեցությունը զգալի է, contributing approximately 11% to the national GDP ($3.2 billion) and accounting for 15% of total employment through roughly 179,000 jobs.

Ներքին դինամիկա եւ տարածաշրջանային գերակշռություն

Միջազգային ժամանումների հետ միասին, ներքին զբոսաշրջությունը գրանցեց նկատելի աճ, ընդլայնվելով 2019-ի 1.5 միլիոն այցից 2.5 միլիոն։ Սակայն, ներքին ճանապարհորդությունը մնում է շատ կապված շաբաթավերջերին եւ տոների ժամանակ, թողնելով տարածաշրջանային նպատակակետերը սեզոնային անկումների ենթակա։

Ոլորտի առջեւ կանգնած կենտրոնական մարտահրավերը տնտեսական գործունեության աշխարհագրական կենտրոնացումն է մայրաքաղաքում։

Մնացած միանշանակ տոկոսները բաժանված են բոլոր տասը մարզերի (մարզեր) միջեւ, հանրահայտ նպատակակետերը Երեւանից դուրս մնում են սահմանափակված հաստատված կենտրոններով, ինչպիսիք են Սեւանա լիճը, Ծաղկաձորը, Դիլիջանը եւ Գառնի-Գեղարդը։

«Մենք ունենք բազմաթիվ պատմական, մշակութային, գաստրոնոմիական եւ բնական հուշարձաններ մարզերում, որոնք պարզապես լավ տեղադրված չեն զբոսաշրջային արտադրանքների համար», - բացատրեց Թովմասեան։ «Մարզերում ենթակառուցվածքների զարգացումը կենսական է Երեւանի բեռը թեթեւացնելու եւ հավասարակշռված սոցիալ-տնտեսական զարգացման ապահովման համար»։

Օրենսդրական բարեփոխումներ եւ 2026-2030 ռազմավարական տեսլական

Ոլորտի ստանդարտները արդիականացնելու համար, Հայաստանը 2023-ին ընդունեց զբոսաշրջության մասին համապարփակ օրենք, որը փոխարինեց 2003-ին հաստատված նախորդ կարգավորող շրջանակը։ Օրենքը հիմք դրեց ծառայությունների մատուցողների էլեկտրոնային գրանցամատյանների, զբոսաշրջային ուղեցույցների եւ փոխադրումների ծառայությունների միասնական որակավորման ընթացակարգերի, ինչպես նաեւ գյուղական շրջաններում Նպատակային կառավարման կազմակերպությունների (DMO-ներ) ստեղծման համար։

Օրենսդրական թարմացումների լրացումով, հանրային եւ միջազգային ֆինանսավորումը՝ ներառյալ Համաշխարհային բանկի վարկային միջոցները եւ 800 միլիոն AMD պետական հատկացումը՝ նպատակաուղղված է տարածաշրջանային ենթակառուցվածքների բարելավմանը եւ ճանապարհային ցանցի վերանորոգմանը։

Նայելով առաջ, կառավարության 2026-2030 զբոսաշրջության ռազմավարությունը outlines realistic targets for long-term expansion:

• Տարեկան ժամանման նպատակ: Աճեցնել միջազգային այցելուների թվերը 2.2 միլիոնից 3.0 միլիոն։

• Օրվա այցելուների ծախս: Աճեցնել միջին օրական ծախսը $83-ից $105։

• Ընդհանուր տարեկան եկամուտներ: Աճեցնել զբոսաշրջային ընդհանուր ծախսը $2.6 միլիարդից $3.8 միլիարդ։

• Միջին մնալու տեւողություն: Աճեցնել միջին մնալու տեւողությունը 10 օրից 12 օր։

Այս ճանապարհային քարտեզը Հայաստանի դիրքը սահմանում է որպես տարվա բոլոր եղանակների նպատակակետ, կենտրոնանալով մշակութային, գաստրոնոմիական (ներառյալ տեղական գինեգործությունը եւ կոնյակի արտադրությունը) եւ արկածային զբոսաշրջության վրա, ինչպես նաեւ նորացող հատվածների, ինչպիսիք են ագրոտուրիզմը, բիզնես միջոցառումները (MICE), բժշկական եւ առողջության ճանապարհորդությունը։

Աշխատուժի կարիքների եւ ոլորտի խցանումների լուծում

Ավելի բարձր այցելուների ծավալները աջակցելու համար անհրաժեշտ է համադրել բարձրագույն կրթության ծրագրերը շուկայի պահանջներին։ Չնայած համալսարաններն ու տեխնիկական քոլեջները առաջարկում են զբոսաշրջության կառավարման աստիճաններ, տեսական ուսուցման եւ գործնական հմտությունների միջեւ առկա է բաց։

Թովմասեան ընդգծեց երկկողմ կրթական ծրագրերը՝ որտեղ ուսանողները ժամանակը բաժանում են ակադեմիական դասընթացների եւ գործնական ոլորտի տեղադրումների միջեւ, որպես արդյունավետ լուծում, որը ներկայումս փորձարկվում է որոշ մասնագիտական քոլեջներում։ Դիտարկելով թվային մարկետինգի հմտությունները, տվյալների վերլուծության ուսուցումը եւ արհեստական բանականության գործիքների օգտագործումը համալսարանների ուսումնական ծրագրերում, կլինի կենսական, քանի որ ծառայությունների մատուցումը տեղափոխվում է առցանց։

Աճը պահպանելու համար, մի շարք կառուցվածքային խցանումներ պահանջում են շարունակական միջամտություն։

• Շուկայի բազմազանացում: Կրճատել երեք հիմնական տարածաշրջանային շուկաներից կախվածությունը։

• Բրենդավորման դիրքավորում եւ որակ: Աջակցել ավանդական գովազդից դուրս, կենտրոնանալ բարձրորակ ծառայությունների մատուցման եւ բանավոր գովազդի վրա, որը կառավարվում է Զբոսաշրջության կոմիտեի կողմից։

• Ստատիստիկական հետևում: Վերակառուցել տվյալների հավաքումը, որպեսզի ճշգրիտ գրանցվի տարածաշրջանային գիշերակացները, ծախսերի օրինաչափությունները եւ հատվածային պահանջարկը։

Այս հիմանական կառուցվածքային եւ վերլուծական բացերը լուծելը որոշելու է, թե Հայաստանը արդյոք կարող է հաջողությամբ հաստատվել որպես մրցունակ, բարձրորակ, տարվա բոլոր եղանակների նպատակակետ։

* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:

Նոյյան տապան | Հարցազրոյցներ