1in.am Իրկուտսկում ժանտախտի բռնկում դեռ չի հաստատուած։ Բայց տեղի ունեցածը արդէն ցոյց տուած է մէկ ուրիշ վտանգ՝ պաշտօնական տեղեկութեան պակասը կարող է ինքնին անվտանգութեան խնդիր դառնալ։
28-ամեայ Դարիա Շիպիլովան աշխատած է հակաժանտախտային գիտահետազոտական ինստիտուտում։ Նա հիվանդացած է ծանր թոքաբորբով եւ հոկտեմբերի 2-ին մահացած։ Դրանից ետք մօտ 200 մարդ մեկուսացուած է, մի շարք հիվանդանոցներում սահմանափակումներ են մտցուած, հակաժանտախտային ինստիտուտի աշխատակիցները պահուած են կարանտինում, իսկ մահացածի բնակելի շենքը մի քանի անգամ ախտահանուած է։ Միաժամանակ ռուսական պաշտօնական մարմինները յայտարարում են, որ ժանտախտ չի յայտնաբերված։
Պաշտոնապէս խօսուած է թոքաբորբի մասին, բայց կիրառուած միջոցները շատ աւելի լուրջ վտանգի մասին են վկայում։
Առաջին օրերին հնարաւոր ժանտախտի մասին հրապարակումներ յայտնուեցին ռուսական լրատվամիջոցներում, ետք անհետացան։ Նոյն ընթացքում հիվանդանոցները սահմանափակումներ էին մտցնում, իսկ պաշտօնական բացատրութիւնները շարունակեցին ուշանալ։ Այդ տարբերութիւնը աւելի խորացրեց անորոշութիւնը։
Այստեղ խնդիրը վաղուց արդէն միայն բժշկական չէ։ Համաճարակի ժամանակ ճշգրիտ եւ արագ տեղեկութիւնը անվտանգութեան գործիք է։ Դրանից է կախուած՝ բժիշկը ժամանակին կճանաչի վտանգը, սահմանային ծառայութիւնը ճիշտ կարձագանքի, իսկ հասարակութիւնը կխուսափի եւ՛ անտեղյակութիւնից, եւ՛ խուճապից։
Տեղեկութեան պակասը վտանգը չի փոքրացնում․ այն միայն աւելի է դժուարացնում ճիշտ եւ ժամանակին արձագանքը։
Ռուսաստանի պաշտօնական խօսքի նկատմամբ վստահութիւնը այնքան է թուլացած, որ անգամ հանգստացնող յայտարարութիւնը այլեւս ինքնին բավարար չէ։
Սա մի օրվա խնդիր չէ։ Տարիներով ձեւաւորուած փակ տեղեկատուական համակարգը, լուրերի սահմանափակումը եւ պաշտօնական խօսքի նկատմամբ օրաւուր նվազող վստահութիւնը ճգնաժամի պահին արդէն ուղիղ ազդեցութիւն են ունենում անվտանգութեան վրայ։
Իրկուտսկի դեպքը հենց այս խնդիրը դարձուց տեսանելի։
Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութիւնը ալ չի բաւարարուած ռուսական պաշտօնական պարզաբանումներով։ Հոկտեմբերի 7-ին կազմակերպութիւնը Մոսկւայից լրացուցիչ տվյալներ է պահանջած մահացած աշխատակցի հետազոտութիւնների, մեկուսացուած մարդկանց, կիրառուած միջոցների եւ հնարաւոր երկրորդ դեպքի մասին։ Մինչեւ այդ հարցերը չպարզուին, վտանգի ամբողջական գնահատական տալ հնարաւոր չէ։
Հայաստանի համար այս ամենը արդէն անմիջական անվտանգութեան հարց է։
Ռուսաստանի հետ Հայաստանի կապը ամենօրյա է եւ անմիջական։ Այնտեղ ապրում ու աշխատում են բազմաթիւ մեր քաղաքացիներ ու հայրենակիցներ, իսկ երկու երկրների միջեւ կա մշտական ուղեւորահոսք։ Այս պայմաններում Ռուսաստանի որեւէ համաճարակային վտանգ շատ արագ կարող է դառնալ ալ Հայաստանի խնդիրը։
Ռուսաստանում առաջացող նման համաճարակային վտանգը Հայաստանից հեռու խնդիր չէ։
Թոքային ժանտախտը վտանգաւոր է հատկապես հիվանդութեան արագ զարգացման պատճառով։ Այն կարող է մարդուց մարդ փոխանցուել սերտ շփման ժամանակ։ Վաղ ախտորոշումն ու հակաբիոտիկային բուժումը մեծապէս նվազեցնում են վտանգը, իսկ ուշացումը կարող է ծանր հետեւանքներ ունենալ։ Այդ պատճառով այստեղ ամենակարեւոր գործոնը ժամանակին արձագանքն է։
Հայաստանի առողջապահութեան նախարարութեան մոնիթորինգը ճիշտ եւ անհրաժեշտ քայլ է։ Բայց նման իրավիճակներում միայն հետեւելը քիչ է․ պետութիւնը պէտք է պատրաստ լինի արագ անցնել գործնական գործողութիւնների։
Հայաստանը պէտք է ունենայ ինքնուրոյն եւ լիարժեք գործող կենսաբանական անվտանգութեան համակարգ։
Լաբորատորիաները պէտք է պատրաստ լինեն արագ ախտորոշման, բժիշկները՝ հստակ արձագանքի։ Պետք է լինեն մեկուսացման գործուն մեխանիզմներ, անհրաժեշտ դեղորայքի բավարար պաշար եւ սահմանային վերահսկողութիւնը արագ ուժեղացնելու հնարաւորութիւն։ Ռուսաստանից ժամանող ուղեւորահոսքը այս փուլում պահանջում է առանձնահատուկ ուշադրութիւն։
Սահմանային վերահսկողութիւնը միայն առաջին քայլն է։ Իրական պաշտպանութիւնը արագ ախտորոշումն է, հստակ արձագանքը եւ պատրաստ առողջապահական համակարգը։
Հայաստանի կենսաբանական անվտանգութիւնը չի կարող կախուած լինել մի աղբիւրից։ Ռուսաստանից ստացուող տեղեկութիւնները կարեւոր են, բայց դրանք պէտք է լրացուեն ԱՀԿ-ի, եվրոպական եւ ամերիկեան մասնագիտական կառոյցների տեղեկութիւններով ու գնահատականներով։
Սա պետութեան ապահովագրութիւն է։
Եթե մի աղբիւրը ուշացնում է տեղեկութիւնը, պետութիւնը պէտք է ունենայ երկրորդը։ Եթե որեւէ երկրի պաշտօնական համակարգը չի հրապարակում ամբողջ պատկերը, Հայաստանը պէտք է կարողանայ սեփական գնահատական կազմել։ Եթե վտանգ առաջանայ, որոշումը պէտք է կայացուի Երեւանում՝ հայկական լաբորատոր տվյալների եւ միջազգային բազմակողմ տեղեկութեան հիման վրայ։
COVID-19-ից ետք այս դասը այլեւս նոր չէ։
Վարակը կարող է ժամերի ընթացքում բժշկական խնդրից վերածուել տնտեսական, սոցիալական եւ նոյնիսկ արտաքին քաղաքական խնդրի։ Փակւում են դպրոցներ, փոխւում են թռիչքները, խախտւում են մատակարարումները, ծանրաբեռնւում են հիվանդանոցները, իսկ տեղեկութեան անորոշութիւնը խուճապ է ստեղծում աւելի արագ, քան ինքը՝ հիվանդութիւնը։
Պէտք է պատրաստուել վատ սցենարին եւ հույս ունենալ, որ այն երբեք չի իրականացուի։
Այս պատմութեան գլխաւոր դասը հենց դա է։
Հայաստանը պէտք է միաժամանակ աշխատի մի քանի ուղղութիւններով։ Ռուսաստանից անհրաժեշտ է ստանալ հնարաւորինս ամբողջական տեղեկութիւն։ Այդ տվյալները պէտք է համադրվեն ԱՀԿ-ի, եվրոպական եւ ամերիկեան մասնագիտական կառոյցների գնահատականների հետ։ Միաժամանակ Հայաստանը պէտք է ուժեղացնի սեփական լաբորատոր հնարաւորութիւնները, համաճարակաբանական վերահսկողութիւնը եւ սահմանային ծառայութիւնների պատրաստուածութիւնը։
Խուճապը լուծում չէ։ Հայաստանը պէտք է ունենայ այնքան ուժեղ համակարգ, որ վտանգի պահին կարողանայ ինքնուրոյն հասկանալ իրավիճակը, արագ գնահատել ռիսկը եւ ժամանակին գործել։
ՏԵՍԱՆՅՈՒԹԵՐ
* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:
