«74.5% անկում. Հայկական գյուղմթերքի արտահանման ճգնաժամի համակարգային պատճառները
Ռուսական շուկա հայկական գյուղմթերքի մուտքի սահմանափակումներից հետո տեղական արտադրող-արտահանողները հայտնուած են տնտեսական անդառնալի կորուստների վտանգի առաջ։ Սակայն իրական խնդիրը ոչ թէ միայն ռուսական շուկայի փակումն է, այլ գործող իշխանութիւնների կողմից շուկաների դիվերսիֆիկացիայի վերաբերեալ տարիներ շարունակ հնչեցուած յայտարարութիւնների եւ իրական քայլերի միջեւ գոյացած աղետալի անդունդը։ Ըստ ՀՀ սննդամթերքի անվտանգութեան տեսչական մարմնի՝ 2026 թվականի հունիս ամսվա պաշտոնական տվյալների՝ արտահանման այլընտրանքային ուղիներ գործնականում չեն ստեղծուած, իսկ Եվրոպական Միութեան շուկա մուտք գործելու վերաբերեալ իշխանութիւնների յայտարարութիւնները պարզապես քաղաքական պոպուլիզմի եւ իրականութենէն կտրված իլյուզիաների արդիւնք էին։
Հունիս ամսվա տվյալների համեմատութիւնը ցույց է տալիս ոլորտում տիրող ճգնաժամի իրական չափերը։ Եթէ 2025թ. հունիսին ընդհանուր արտահանումը կազմել էր 31,738 տոննա, ապա 2026թ. հունիսին այն նվազած է՝ հասնելով 8,095 տոննայի։ Արձանագրվել է մոտ 23,643 տոննայով պակաս բերքի արտահանում, ինչը կազմում է 74.5% անկում։ Առաւել ցնցող է ռուսական ուղղութեան վիճակագրութիւնը. 2025թ. հունիսին ՌԴ էր արտահանուած մոտ 27,937 տոննա պտուղ-բանջարեղեն՝ հիմնականում բարձր պահանջարկ ունեցող ծիրան, լոլիկ, պղպեղ եւ կեռաս, մինչդեռ 2026թ. հունիսին այդ ծաւալները կազմած են ընդամենը 110.4 տոննա՝ հիմնականում թութ եւ խնձոր։ Արտահանումը Ռուսաստան նվազած է աւելի քան 27,826 տոննայով՝ գրանցելով 99.6% անկում, ինչը փաստում է, որ, չնայած քաղաքական իշխանութիւնների տարբեր հավաստիացումներին, շուկան հայկական մթերքի համար գործնականում շարունակում է մնալ փակ։
Ծաղկի արտահանման ոլորտը, որը վերջին տարիներին դինամիկ զարգացում էր ապրում, նույնպես կաթուածահար վիճակում է։ 2025թ. հունիսին դեպի ՌԴ արտահանուած էր 5,784,071 հատ ծաղիկ, սակայն 2026թ. հունիսին հատով չափուող արտահանում դեպի Ռուսաստան ընդհանրապէս չի իրականացուած։ Ընդհանուր առմամբ, ծաղիկների արտահանումը նախորդ տարվա նոյն ժամանակահատուածի համեմատ այս տարի նվազած է շուրջ 50.3%-ով։
Ինչ վերաբերում է եվրոպական ուղղութեան, ապա ըստ ՀՀ կառավարության պաշտոնական տվյալների, գործնական արդիւնքներ դեռեւս չկան։ ԵՄ շուկա մուտք գործելու անհնարինութիւնը պայմանաւորուած է մի շարք համակարգային խնդիրներով, որոնց լուծման ուղղութեամբ պետութիւնը քայլեր չի ձեռնարկած։ Ֆիտոսանիտարական եւ սերտիֆիկացման խիստ չափանիշները, ԵՄ-ի կողմից ճանաչուած լաբորատոր եւ սերտիֆիկացման ենթակառուցուածքների բացակայութիւնը, լոգիստիկ խնդիրները եւ բեռնափոխադրումների ծայրահեղ բարձր ինքնարժեքը իրականում ստեղծած են անհաղթահարելի արգելքներ։ Մանր եւ միջին ֆերմերներին չի տրամադրուած պետական աջակցութիւն՝ ԵՄ-ի պահանջուած միջազգային սերտիֆիկատներ ձեռք բերելու համար, ինչը նրանց զրկած է մրցունակութենէն։
Պտուղ-բանջարեղենի եւ ծաղկի արտահանման նման կտրուկ անկումը նշանակում է ոչ միայն տասնյակ միլիոնաւոր դոլարների տնտեսական կորուստ, այլեւ հարյուրավոր ջերմոցային տնտեսութիւնների, ֆերմերների եւ լոգիստիկ ընկերութիւնների սնանկացման ուղղակի վտանգ։ Երբ արտադրողը զրկուած է իր աշխատանքի արդիւնքը վաճառելու հնարաւորութենէն, սկսւում է գյուղի ամայացման եւ գյուղատնտեսական հողերի անմշակ մնալու գործընթացը։ Հայկական գյուղատնտեսութիւնը ամեն օր կորցնում է իր ներուժը, իսկ իշխանութիւնները շարունակում են բավարարվել անբովանդակ յայտարարութիւններով՝ ֆերմերին իր խնդիրների հետ մենակ թողնելով»։
* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:
ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԵՐԵՆ
