Հակա-սպառնալիք Կովկասին մէջ. Ինչու Ռուսաստանի 102-րդ Բազան այլեւս արգելուած չէ
16-09-2026 14:07 Հայաստան Հարցազրոյցներ
Տառաչափ՝
Երեւանի եւ Մոսկվայի միջեւ լարուածութիւնները նոր շեմի հասան, երբ բարձր մակարդակի փոխանակումներ տեղի ունեցան Ռուսաստանի 102-րդ ռազմական բազայի ճակատագրի շուրջ Գյումրիում։ Նոյան Տապան հեռուստաալիքում լայնածավալ քաղաքական հաղորդման ընթացքում Հայաստանի խորհրդի փորձագետ եւ քաղաքական գիտնական Ռոբերտ Ղեւոնդյանը նկարագրեց, թե ինչպես տնտեսական ազդեցությունը, հիբրիդային պատերազմը եւ անվտանգային երաշխիքների փոփոխությունները նորից սահմանում են Հայաստանի ինքնիշխանությունը եւ Հարավային Կովկասի լայնածավալ աշխարհաքաղաքականությունը։
102-րդ ռազմական բազայի շուրջ քննարկումը կրկին վերածնվեց, երբ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը Շանհայի համագործակցության կազմակերպության (ՇՀԿ) գագաթաժողովում ազդարարեց, որ Մոսկվան կարող է դուրս բերել իր ուժերը, եթե Հայաստանը դա խնդրի։ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կտրուկ պատասխանեց, նշելով, որ եթե Ռուսաստանը ցանկանում է հեռանալ, ապա ազատ է դա անել։
Ղեւոնդյանի համաձայն, այս փոխանակումը ներկայացնում է դիվանագիտական հակա-շանտաժի նրբագեղ խաղ։ Պատմականորեն, Հայաստանը զգալի ֆինանսական եւ լոգիստիկ ծախսեր է կրում Ռուսաստանի բազան իր հողում պահպանելու համար։ Եթե Երեւանը դադարեցնի այսProvisionները, ֆինանսական բեռը ամբողջովին կվերադառնա Մոսկվային՝ ազատելով Հայաստանի բյուջեի ռեսուրսները հիմնական ռազմավարական խոցելիությունների համար։
•Ֆինանսական վերակառուցում. Բազայի պահպանման համար խնայված միջոցները կարող են ուղղվել կարեւոր ենթակառուցվածքների վերագնում կամ ապահովմանը, ինչպիսիք են Հարավային Կովկասի երկաթուղային ցանցի concesion կառավարման հարցերը։
•Էներգետիկ անկախություն. Բյուջետային ճկունությունը Հայաստանին ավելի մեծ ազդեցություն է տալիս ռուսական բնական գազի գների եւ պետական մենաշնորհային մատակարարման շղթաների հետ գործ ունենալիս։
•Աշխարհաքաղաքական վերադասավորում. Ֆինանսական անկախությունը թուլացնում է Մոսկվայի ավանդական լծակները Հայաստանի ներքին կառավարումի նկատմամբ։
«Ես սա համարում եմ հակա-շանտաժ», - նշեց Ղեւոնդյանը հաղորդման ընթացքում։ «Ռուսաստանը դա դիտարկում է որպես շանտաժ, երբ Հայաստանը նշում է, որ այլեւս չի կարող պահպանել բազան, այնպես որ Մոսկվան հակադարձում է սպառնալով հեռանալ։ Բայց Փաշինյանը չի ընկել դրա մեջ՝ նա պարզ ասաց, որ եթե նրանք ցանկանում են հեռանալ, կարող են նստել եւ խոսել»։
Արտահերթի սխալ եւ 1921-ի ոգին
Աշխարհաքաղաքական friction-ը խթանել է ինտենսիվ քննարկումներ խորհրդային շրջանի ռազմական գործիչների միջեւ։ Վետերան գեներալ Նորատ Տեր-Գրիգորյանցը վերջերս հայտարարեց, որ հրաժարվում է իր հայկական քաղաքացիությունից, պնդելով, որ Հայաստանը վտանգում է ընդհանուր «թուրքացում»՝ հեռանալով Մոսկվայից եւ չմիանալով Ռուսաստանի-Բելառուսի Միության պետությանը։ Տեր-Գրիգորյանցը հայտնի է, որ հետխորհրդային պետությունները բնութագրել է որպես ռուսական «բուֆերային գոտիներ» եւ Հայաստանը որպես անփոխարինելի ռուսական արտահերթ։
Ղեւոնդյանը կտրուկ մերժեց այս շրջանակը, նշելով, որ Մոսկվան կորցրել է Հայաստանը որպես ռազմավարական արտահերթ 2021-ից 2023 թվականներին, երբ Ռուսաստանը չկարողացավ կատարել իր պարտավորությունները կարեւոր սահմանային ճգնաժամերի եւ տարածաշրջանային հակամարտությունների ընթացքում։
«Ռուսաստանը կորցրեց Հայաստանը որպես արտահերթ 2021-ից 2023 թվականներին, երբ չկարողացավ կատարել իր պարտավորությունները», - ընդգծեց Ղեւոնդյանը Նոյան Տապանում։ «2022-ին մենք իսկապես Ռուսաստանի արտահերթն էինք։ Մենք պետք է ընդունենք այդ իրականությունը, գնահատենք այն եւ որոշենք, թե ինչ անել հաջորդը։ Բայց մենք այլեւս չենք ցանկանում լինել որեւէ մեկի արտահերթը՝ մենք ցանկանում ենք կառավարել մեր սեփական պետությունը»։
Հանրաքվեի դիլեման եւ հիբրիդային գործողությունները
Մինչեւ Հայաստանում ներքին տրամադրությունները increasingly հակված են եվրոպական ինտեգրմանը, Փաշինյանի վարչակազմը խուսափել է պաշտոնական հանրաքվե անցկացնելուց Եվրոպական Միությանը միանալու վերաբերյալ։ Ղեւոնդյանը նշեց, որ մինչեւ հայկական հանրությունը հիմնականում կողմ է Եվրոպայի հետ ավելի մոտ հարաբերություններին, անմիջական հանրաքվեն կարող է Մոսկվային տրամադրել պաշտոնական նախապայման ագրեսիայի համար՝ արեւմտյան ընդլայնումը դադարեցնելու պատրվակով։
Միաժամանակ, հիբրիդային գործողությունները Հայաստանի դեմ ինտենսիվացել են։ Վերջին ժամանակների ապատեղեկատվական արշավները փորձել են կեղծել դիվանագիտական friction Հայաստանի եւ Ղազախստանի միջեւ երկկողմ երկաթուղային համաձայնագրերի շուրջ՝ մի մարտավարություն, որը նախատեսված է Երեւանը տնտեսական առումով մեկուսացնելու եւ կանխելու տարածաշրջանային գործընկերությունները Կրեմլի վերահսկողությունից դուրս։
Հիբրիդային պատերազմի մեխանիզմները Հարավային Կովկասում՝
1. Տեղեկատվության манիպուլացում. Կեղծ հայտարարությունների արտադրություն, որոնք վերագրվում են տարածաշրջանային առաջնորդներին՝ դիվանագիտական խզումներ առաջացնելու համար։
2. ԶԼՄ-ների մեկուսացում. Ռուսաստան ներսում տեղեկատվության հոսքերը սահմանափակելը՝ կեղծ naratives արտերկրում արտահայտելու համար։
3. Տնտեսական սաբոտաժ. Էներգիայի գների, սահմանային ստուգումների եւ տրանսպորտային concesion-ների մանիպուլացում՝ քաղաքական համապատասխանություն պարտադրելու համար։
Փոփոխվող տարածաշրջանային կարգ
Մոսկվայի եւ Երեւանի հարաբերությունները սառչելուց հետո, Կրեմլը փորձել է խորացնել երկկողմ կապերը Բաքվի հետ։ Սակայն, Ղեւոնդյանը պնդում է, որ Մոսկվայի փորձերը փոխել տարածաշրջանային գործընկերներին արտացոլում են անցյալի երազանքները, այլ ոչ թե ներկայիս քաղաքական իրականությունը։ Ոչ Բաքուն, ոչ Թբիլիսին չունեն հետաքրքրություն ինքնիշխանություն զիջելու՝ Մոսկվայի նոր տարածաշրջանային ներկայացուցիչ դառնալու համար։
Չնայած Հարավային Կովկասի հարեւանների միջեւ խոր պատմական հակամարտություններին, հանգիստ կառուցվածքային փոփոխություն է տեղի ունենում. Հայաստանը, Վրաստանը եւ Ադրբեջանը increasingly ճանաչում են այն դեպքերը, երբ իրենց ինքնիշխան շահերը տարբերում են Մոսկվայի հրահանգներից։ Մինչ տարածաշրջանային ինտեգրումը դեռ հեռու է, արտաքին գերիշխանությանը դիմադրության համատեղությունը նորից redraw անում է տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական քարտեզը։
* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:
