1in.am Հոկտեմբերի 6-ին Եվրոպական հանձնաժողովը ներկայացրեց ԵՄ ընդլայնման նոր քաղաքական շրջանակը։ Նոր քաղաքականության առանցքում թեկնածու երկրների աստիճանական ինտեգրումն է մինչև լիարժեք անդամակցությունը։ ԵՄ-ն ցանկանում է նրանց ավելի շուտ ներգրավել իր էներգետիկ, տրանսպորտային, թվային և պաշտպանական համակարգերում՝ եվրոպական կանոնները դարձնելով անդամակցության ճանապարհի մաս։
Առաջընթացի արագությունն ու խորությունը որոշվելու են երկրի արձանագրած արդյունքներով, բարեփոխումների որակով, պետական կառավարման կարողությամբ և եվրոպական կանոնների գործնական կիրառմամբ։
Սա փոխում է ընդլայնման ամբողջ տրամաբանությունը․ ԵՄ-ին մոտենալը դառնում է փուլային գործընթաց, որի խորությունը որոշվում է կատարված աշխատանքի արդյունքով։
1990-ականներին Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի երկրները երկար տարիներ վերափոխում էին իրենց օրենքները, տնտեսությունն ու պետական կառավարման համակարգը՝ ԵՄ անդամակցությանը պատրաստվելու համար։ Նոր մոտեցումը թույլ է տալիս այդ ճանապարհը դարձնել ավելի գործնական․ երկիրը կարող է դեռ անդամակցությունից առաջ աստիճանաբար ներգրավվել եվրոպական համակարգերի մեջ։ Այսպիսով, անդամակցությունը մնում է վերջնական նպատակը, իսկ ինտեգրումը սկսվում է շատ ավելի վաղ։
Մարթա Կոսը Հայաստանի եվրոպական ընթացքը ձևակերպել է բավական ուղիղ՝ նշելով, որ երկիրը «մեծ քայլերով շարժվում է դեպի Եվրամիություն»։ Այս խոսքերը նկարագրում են արդեն տեսանելի մի գործընթաց։ Եվրոպական ընտրությունը մտնում է առևտրի, շարժունակության, ենթակառուցվածքների, կանոնակարգերի և անվտանգության ոլորտներ ու աստիճանաբար դառնում Հայաստանի զարգացման իրական կարևոր հենասյուներից մեկը։
Երևանը դեռ անդամակցության պաշտոնական դիմում չի ներկայացրել, սակայն եվրոպական ինտեգրման գործնական տարրերն արդեն ձևավորվում են։ ԵՄ-ն Հայաստանի հետ վարում է վիզաների ազատականացման գործընթաց, իսկ սեպտեմբերի 24-ին ընդունված առևտրային միջոցները հայկական ապրանքների շուրջ 80 տոկոսի համար բացել են եվրոպական շուկան առանց մաքսատուրքերի։ Այս քայլը հատկապես կարևոր դարձավ Ռուսաստանի սահմանած առևտրային սահմանափակումներից հետո՝ Հայաստանին տալով արտահանման նոր ուղղություններ և տնտեսական կախվածությունները նվազեցնելու հնարավորություն։
Այս որոշումն ունի նաև շատ լայն քաղաքական նշանակություն։ Հայաստանի արտաքին կախվածությունների զգալի մասը տարիների ընթացքում ձևավորվել է տնտեսական կապերի միջոցով՝ արտահանման շուկաներից ու էներգետիկ համակարգերից մինչև հաղորդակցություններ և աշխատանքի հնարավորություններ։
Փոքր պետությունների արտաքին քաղաքական ինքնուրույնությունը մեծապես կախված է տնտեսական ընտրության լայնությունից։ Որքան բազմազան են շուկաները, ֆինանսական կապերն ու հաղորդակցությունները, այնքան ավելի ամուր է նաև երկրի քաղաքական ազատությունը։
ԵՄ-ն Հայաստանի համար աստիճանաբար ստեղծում է հենց այդ տնտեսական ու քաղաքական հենարանները։ Միաժամանակ Բրյուսելը վերանայում է նաև ընդլայնման որոշումների ընդունման կարգը՝ փորձելով մի շարք փուլերում նվազեցնել միաձայնության պահանջի կաշկանդող ազդեցությունը։
Նպատակը ընդլայնման գործընթացը մի երկրի վետոյից անկախ դարձնելն է։ Միաժամանակ ԵՄ-ն ցանկանում է խստացնել ապագա անդամների նկատմամբ պահանջները՝ հատկապես օրենքի գերակայության, բարեփոխումների շարունակականության և ստանձնած պարտավորությունների իրական կատարման հարցերում։
Այս փոփոխությունները դեռ Հայաստանի անդամակցության ուղին չեն սահմանում, սակայն դրանք ԵՄ-ին անդամակցության դիմումին կարող են տալ շատ ավելի հստակ քաղաքական և գործնական բովանդակություն՝ այն կապելով աստիճանական ինտեգրման իրական հնարավորությունների հետ։
Հայաստանի համար այժմ գլխավոր հարցը եվրոպական ուղղությունը հստակ պետական ընտրության և հետևողական գործողությունների վերածելն է։
Եվրոպական ինտեգրումը պահանջում է մրցունակ տնտեսություն, անկախ և կանխատեսելի դատարաններ, արդյունավետ պետական վարչարարություն, կարգավորող մարմինների կարողություն, էներգետիկ դիմադրողականություն, սահմանների կառավարում և եվրոպական կանոնների իրական կիրառում։ ԵՄ-ի նոր փաթեթը հենց այս տրամաբանությունն է ամրագրում․ առաջընթացը կապվում է չափելի պատրաստվածության հետ, իսկ աստիճանական ինտեգրման հնարավորությունները կարող են հետ վերցվել հետընթացի դեպքում։
Հայաստանի համար այստեղ բացվում է կարևոր հնարավորություն՝ եվրոպական ինտեգրումը դարձնել երկրի ներքին վերափոխման գործիք։ Այդ դեպքում ԵՄ անդամակցության դիմումը կստանա շատ ավելի լայն իմաստ՝ կապվելով պետական կառավարման, տնտեսության, իրավական համակարգի և ինստիտուտների իրական արդիականացման հետ։
Այն կարող է դառնալ պետական կառավարման երկարաժամկետ ծրագիր՝ յուրաքանչյուր նախարարության, կարգավորողի, դատարանի, մաքսային ծառայության և բիզնեսի համար չափելի առաջադրանքներով։
Եվրոպայի վերջին տասնամյակների փորձը ցույց է տվել, որ անդամակցությունը երկար նախապատրաստության արդյունք է։ ԵՄ-ին միացած երկրները նախ վերափոխել են օրենքները, տնտեսության կանոնները, դատարանները, սահմանների կառավարումն ու պետական ծառայությունը։ Անդամակցությունը պարզապես ամրագրել է այդ արդեն կատարված փոփոխությունը։
Հայաստանն այժմ կանգնած է նման գործընթացի նախաշեմին։
Եվրամիությունը բացում է շուկան, առաջ է տանում վիզաների ազատականացումը, առաջարկում է տնտեսական աջակցություն և պատրաստվում է ապագա անդամներին շատ ավելի վաղ ներգրավել իր քաղաքական համակարգերում։ Հայաստանն իր հերթին պետք է որոշի եվրոպական ընտրության խորությունը։
Մարթա Կոսի խոսքերը ցույց են տալիս, որ Հայաստանի եվրոպական հեռանկարը դարձել է ավելի առարկայական։ Այժմ դրա արժեքը որոշվելու է նրանով, թե որքան հետևողականորեն Հայաստանը կկարողանա այդ հնարավորությունը վերածել ներքին բարեփոխումների և ԵՄ-ի հետ ավելի խոր ինտեգրման։
